HÀNH GIẢ NIỆM PHẬT

Thích Đức Trí

    Từ xưa cho tới nay, giáo lư đạo Phật vẫn là kho tàng tri thức giải thoát khổ đau cho nhân loại. Pháp Phật dạy như liều thuốc quí trị bệnh phiền năo của chúng sanh. Người t́m đến với giáo lư ấy như đi vào trong rừng với vô số cây cỏ thuốc quư báu. Nếu chỉ ngắm nh́n thôi mà ra về th́ không có thuốc để trị bệnh. Nếu chọn đúng thuốc mà uống th́ chữa lành bệnh cho ḿnh mới là người có trí tuệ. Phật dạy có nhiều pháp môn tu, một người tha thiết thoát ly sinh tử mà chọn pháp môn tu hành là điều vô cùng cần thiết. Pháp môn tu gắn liền với sinh mệnh giải thoát của chính ḿnh th́ cần thực hành siêng năng để đạt đến mục đích sau cùng. Người tu pháp môn niệm Phật cũng như thế, luôn tin tấn học tập và thực hành mới đạt được kết quả. Người niệm Phật như thế gọi là hành giả niệm Phật. Một hành giả niệm Phật trước hết cần xác định mục đích, phương pháp và kết quả của sự tu niệm mới phát huy hết năng lực của chính ḿnh.

    Mục đích niệm Phật là xa rời tham sân si thành tựu tuệ giác ngộ và được sanh Tây Phương Cực Lạc. Nếu không như vậy th́ tu học cũng như ngoại đạo tu mà thôi. Ngoại đạo gồm ai?  Ngoại đạo không chỉ người khác tôn giáo mà c̣n chỉ chung cho những ai tu niệm ngoài mục đích giải thoát khổ đau sinh tử. Các pháp môn đều cần chuyên tâm. Như học thuật các môn thế gian, cầu hội tụ khí thần, luyện khí công và luyện nhân điện đều cần sự nhất tâm để đạt được mục đích riêng của họ.

    Chúng ta tu niệm Phật, tụng kinh hằng ngày cần giữ tâm an định hướng đến nhất tâm. Cho nên, nhất tâm bất loạn từ giai đoạn đầu tiên cho đến lúc thành Phật. Niệm Phật là phương pháp thực tiển trong đời sống hằng ngày. C̣n cầu sanh Tịnh độ là mục đích, v́ đó là diệu dụng vốn có. Nếu xem niệm Phật là quên hết đời sống hiện thực, đợi chết để sanh về tịnh độ th́ thật là đáng tiếc. Nhận thức Tịnh độ như thế là một sự sai lầm lớn. Chẳng khác nào đặt chiếc  thuyền trên sa mạc rồi muốn thuyền chạy là điều vô lư.

    Cảnh giới nhất tâm trong Tịnh độ là thể nhập với vũ trụ bao la. Tâm ấy bao gồm mọi hiện tượng tồn tại trong không gian và thời gian. Tâm ấy viên măn, là cái thể của vạn vật, rộng lớn trùm khắp. Đó là cảnh giới của niệm Phật tam muội, tương ưng với pháp thân chư Phật. Kinh dạy: “Như Phật, chúng sanh đồng. Phải biết Phật cùng tâm thể tánh đều vô tận” [1]. Cái mà kinh Hoa Nghiêm nói là Tâm, Phật và chúng sanh cả ba đều không sai biệt. Hay nhà thiền nói, Tức tâm tức Phật[2]  là cùng nói về phương diện bản thể của tâm.

    Làm sao mà niệm Phật mau được nhất tâm?  Trước hết,  phải nhận thức được tâm và niệm. Nhà Phật thường nói rằng, một hơi thở vô và một hơi thở ra gọi là một niệm. “V́ một niệm như thế có 90 sát na, mỗi sát na có 900 lần sanh diệt. Trong Thành Thuật Luận giải thích rằng:  Sát na là thời gian rất ngắn, có muôn pháp sanh diệt, rồi từ sát na này đến sát na kia, các pháp cứ tiếp tục sanh và diệt măi, như vậy gọi là sát na sanh diệt.”[3] Cho nên niệm Phật nhất tâm, nhất tâm cho đến vô niệm. Vô niệm là thấy cái pháp đang sanh diệt. Chứng đắc niệm Phật tam muội là trực nhận cái tâm không sanh không diệt đó. Tâm đó gọi là Phật tâm. Tâm ấy tự tại trong sanh tử, chứ không phải cái tâm tạo nghiệp bị luân hồi. Khi chứng niệm Phật tam muội cầu sanh tịnh độ cũng được tự tại. 

    Bản tính vốn có của chúng ta là vô nhiễm. Nhưng do vô minh nên nhận cái giả cho là thật, nên gọi là vọng tâm. Vọng niệm và phiền năo huân tập và biểu hiện tương tục trong từng sát na. Nó như ḍng chảy đêm ngày cho đến kiếp này kiếp khác. Nó thành sức mạnh chi phối tâm chúng ta , như là tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến và vô số phiền năo khác từ tâm đó mà biến hóa ra. Cho nên nói một niệm có tám vạn bốn ngàn phiền năo là nghĩa đó. Kinh dạy: “Chư Phật ba đời, quán đặc tính của pháp giới là do tâm tạo”[4]. An lạc giải thoát cũng từ tâm này, khổ đau sanh tử cũng từ tâm này. Phật hay chúng sanh đều từ tâm này mà ra. Muốn chấm dứt ḍng luân hồi vô tận ấy là phải dừng lại vọng tâm và trở về chơn tâm.  Trở về bản thể thanh tịnh sáng suốt ấy gọi là tu.

    Muốn thành tựu giải thoát không ngoài tâm. Tu các pháp môn là thấy rơ, thấy sâu tính chất sanh diệt các pháp trong từng sát na. Như vậy, khi niệm Phật c̣n biết ḿnh niệm được bao nhiêu hạt châu là phương tiện nhắc nhở trở về với tâm ḿnh. Nếu c̣n biết đếm là chưa đủ định lực nhiếp phục vọng niệm trong từ sát na sanh diệt ấy. Thậm chí niệm Phật c̣n có cảm giác, suy lường cũng chưa phải nhất niệm. Do vậy, niệm Phật đến nhất tâm bất loạn là dứt vọng niệm.

    Tuy nhiên, khi an trú câu niệm Phật trong tâm, dầu bao nhiêu vọng niệm không cần quan tâm đối phó. Cũng như người đi đường nhắm mục đích mà bước đi vững chải. Bao nhiêu người qua lại không bận tâm làm ǵ. Nhất hướng là giữ ư niệm ḿnh đang niệm Phật. C̣n người qua lại là dụ khách phiền năo hiện khởi không chướng ngại người niệm Phật. Niệm Phật không ngại vọng tưởng sanh khởi, không hoài nghi và phải tự tin ḿnh nhất định văng sanh. Tâm tánh chúng ta vốn không nhiễm loạn nay chỉ trở về thôi. Chúng ta lấy câu niệm Phật để về với tâm Phật. Hằng ngày mọi thời mọi lúc câu niệm Phật nhuộm ở trong tâm.

    Khi tâm không chạy theo pháp sanh diệt trong từng sát na th́ gọi là tịch diệt. Tâm không chạy theo niệm sanh diệt gọi là nhất tâm. Tâm không sanh phiền năo ô nhiễm gọi là tâm tịch diệt. Cho nên kinh Niết Bàn nói: “Sanh diệt diệt dĩ, tịch diệt vi lạc”[5]. Nghĩa là khi đă dứt cái tâm sanh diệt rồi th́ có sự tịch diệt, sự yên lặng và an lac giải thoát.  Lạc ở đây là giải thoát mọi phiền năo, sự an lạc ấy có mặt tại đây. Niệm Phật như thế gọi là đắc pháp lạc hiện tiền.  Đó là nghĩa thù thắng thứ nhất của pháp niệm Phật.

    Niệm Phật tam muội thành tựu công đức không thể nghĩ bàn. Tam muội lực là tâm chánh định. Chánh định này tương ưng tất cả các tam muội của Phật. Kinh dạy:“ Ở một đức Phật mà niệm niệm nối nhau không gián đoạn, th́ liền trong niệm ấy thấy được chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại.”[6]. Đó là cảnh giới cao tột của Tâm giải thoát. Một hành giả niệm Phật là phải tự tại với mọi hoàn cảnh để bảo tŕ sự chuyên tâm niệm Phật. Các tổ sư niệm Phật tin tấn theo năm tháng mới có sự chứng đắc niệm Phật tam muội. Huống ǵ người mới thực tập mà mong muốn mau chứng đắc. Thiền môn quy củ mục đích giúp chúng ta an trú trong pháp môn tu. Cho nên, hành giả tu tập là hạ quyết tâm mới xả li tất cả mọi chướng ngại để duy tŕ niệm Phật tại tâm. Chứng đắc niệm Phật tam muội là thể nhập vào bản thể của vạn Pháp, đó cũng là cái thể sáng suốt của Phật A Di Đà.

    Chúng ta tu là chuyển hóa, từ nhiễm sang tịnh, từ loạn đến nhất tâm, từ phiền năo chấp trước đến giác ngộ giải thoát. Các tập khí vô minh từ vô lượng kiếp chồng chất cần có sự niệm Phật nhất tâm, định lực thành khối bất động. Năng lực ấy như ngọn lửa nóng mới đốt sạch cỏ rác phiền năo trong tâm nhanh chóng. Sự tu học giải đải th́ lâu dài mới có kết quả. Ví dụ như chúng ta cần đun một ấm nước. Nước chưa sôi mà rồi dập tắt lửa th́ nước không sôi được. Nếu đốt lửa liên tục th́ nước sẽ mau sôi. Cũng thế, niệm Phật liên tục trong mọi thời khắc th́ mau đạt nhất tâm bất loạn.

    Vậy th́ tu niệm Phật khó không? Nếu muốn tu rồi th́ rất dễ , càng tu th́ càng bớt khổ nên nói là dễ tu. V́ tâm tánh chúng ta vốn là Phật, niệm Phật là con đường trở về tâm tánh ấy. Phật A Di Đà cũng là cái thể của tâm tánh sáng suốt. Chúng ta đi đứng nằm ngồi, mọi thời lúc cũng trong ánh sáng của Phật A Di Đà. Ánh sáng ấy không bao giờ gián đoạn với thời gian nên gọi là Vô Lượng Thọ. Nếu chúng ta có Tín, có Hành và có Nguyện hướng về Phật mà niệm th́ ánh sáng chiếu soi tâm ta liên tục. V́ ánh sáng của Phật A Đi Đà là bản thể của Tâm trùm khắp vũ trụ nên gọi là Vô Lượng Quang. Ánh sáng A Di Đà luôn hiện hữu trong từng hơi thở, trong trời đất vũ trụ và trong chúng ta. Cho nên niệm Phật nhất tâm bất loạn chứng đắc tam muội là thể nhập và năng lượng ánh sáng ấy. Trạng thái niệm Phật mà không c̣n niệm, không c̣n Phật để niệm.  Bản chất tam muội ấy là không c̣n sai biệt giữa tâm và Phật. Nó xa rời có và không và không c̣n luận là Thiền hay là Tịnh.

    Tâm Phật đang hiện hữu trong vũ trụ bao la. Cho nên khi niệm Phật là ḥa nhập được năng lực gia tŕ của Phật. A Di Đà tu vô lượng công đức là chánh báo, Tây Phương Cực lạc là y báo của Phật. Cực Lạc trang nghiêm thù thắng là cơi nước của Phật giáo hóa mọi chúng sanh. Cũng như con người có thế giới này, Phật A Di Đà có thế giới Cực Lạc. Thế giới này là cực khổ nhiều, thế giới của Phật thanh tịnh an lạc nên gọi là Cực Lạc. Chính v́ lẽ đó mới nói rằng tu niệm Phật là gồm hai năng lực, đó là tự lực và tha lực. Tự lực là công phu tu hành của chúng ta, tha lực là tất cả chư Phật hộ niệm “Nhất thiết chư Phật sở hộ niệm[7]. Tu Tịnh độ ví như người chèo thuyền xuôi theo ḍng nước th́ rất nhanh. Đây là nghĩa thù thắng thứ hai của pháp môn niệm Phật.

    Tóm lại, pháp môn niệm Phật là bao gồm mọi căn cơ tŕnh độ con người. Ai tu cũng có phần lợi lạc hết, nhưng nếu nhận thức trọn vẹn phương pháp th́ có kết quả rất to lớn. Nhưng dù tu bất cứ pháp môn nào cũng phải dựa trên ba môn Giới, Định và Tuệ làm nền tảng. Như lâu đài dù cao cho mấy cũng dựa trên mặt đất mới đứng vững. V́ niệm Phật là nhiếp thân, khẩu và ư đều thanh tịnh hợp nhất mới thành tựu. Giới, Định và Tuệ là lộ tŕnh của tâm hướng tới mục đích chứng ngộ. Niệm Phật A Di Đà với Tín, Nguyện và Hạnh là hành trang chúng ta đi trên lộ tŕnh đó. Một hành giả tu niệm Phật thành tựu th́ được giải thoát tự tại và tự tại tùy nguyện văng sanh. Đó là hai phương diện đặc thù vốn có trong pháp môn niệm Phật./.

Chú thích:

1-       Kinh Hoa Nghiêm, phẩm Dạ Ma Cung, Tập 1, Tr.661.HT Thích Trí Tịnh dịch

2-       Mă Tổ Ngữ Lục, quyển 1, Nguyễn Nam Trân biên dịch

3-       Đoàn Trung C̣n, Phật học từ điển, Tr. 726,727

4-       Kệ trong kinh Hoa Nghiêm, Trích từ Kinh Nhật Tụng

5-       Kinh Bát Chu Tam Muội, HT. Thích Minh Lễ dịch

6-       Kinh A Di Đà, HT. Thích Trí Tịnh dịch

7-       Sđd, Pháp thoại đầu-Tịch diệt, Tr. 13, Thích Nhất Hạnh

 

 

     

 


 

[1] Phẩm D Ma Cung, tập 1, trang 661

[2] Mă Tổ Ngữ Lục

[3] Đoàn Trung C̣n, Phật Hc t điển, Tr 726-727.

[4] kệ ở Kinh Hoa Nghiêm

[5] Sđd,Pháp thoi đầu-Tịch diệt,Tr13,Thich Nhất Hnh

[6] Kinh Đại Bo Tích, chương 41-48,HT. Thich Trí Tịnh dich

[7] KInh A Di Đà