CÁC THUỐC CHỮA ĐAU CẤP TÍNH
Bác sĩ Nguyễn Văn Đức
(Bài trên Website www.hqtysvntd.org) 
Trong cơi nhân trần, ai trong chúng ta không có lúc đau nhức? 

Đau được chia làm hai loại: đau cấp tính (acute pain) và đau kinh niên (chronic pain). Đau kinh niên dai dẳng dài lâu, c̣n đau cấp tính là những cái đau do mô mới bị tổn thương, chẳng hạn vừa nhổ răng, chỗ mô lợi có răng nhổ mất đau ơi là đau. Đau cấp tính được định nghĩa kéo dài không quá 1 tháng, tuy thỉnh thoảng có trường hợp đau đến 6 tháng. Đau cấp tính thường không cần dùng đến thuốc giảm đau dài lâu, hàng ngày.

Ở Mỹ, chúng ta có nhiều thuốc chống đau cấp tính rất hữu hiệu. 

Thuốc acetaminophen

Trong các thuốc chống đau, acetaminophen (thường được biết dưới tên thương mại Tylenol) lành nhất, ít gây phản ứng. 

Thuốc dùng trong những trường hợp đau nhẹ đến vừa (mild to moderate pain), với lượng tối đa 1000 mg (2 viên 500 mg) mỗi lần uống. (Đau thường được chia làm 3 mức độ: nhẹ, vừa, và nặng.)

Đa số người lớn chúng ta có thể dùng đến 4000 mg mỗi ngày không sao (8 viên 500 mg). Dùng quá lượng, thuốc có thể làm hại gan đưa đến tử vong. Các vị thích nhậu rượu nhiều, hay nhịn đói, hoặc đang dùng các thuốc isoniazid (chống lao), zidovudine, thuốc an thần barbiturate, nên thận trọng hỏi ư kiến bác sĩ khi dùng acetaminophen, v́ với lượng cao, thuốc dễ khiến gan tổn thương ở các vị này.

Trong các trường hợp đau từ nhẹ đến vừa, chúng ta luôn luôn nên thử thuốc acetaminophen trước.

Thuốc aspirin

Aspirin với lượng tương đương, không hữu hiệu hơn acetaminophen tí nào. 

Aspirin lại hay gây nhiều tác dụng phụ. Nó cản trở sự hoạt động của các tiểu cầu (platelet) cần cho sự đông máu, nên làm tăng thời gian chảy máu. (Nếu đang dùng aspirin, trước khi nhổ răng hoặc giải phẫu, ta nên ngưng thuốc 1 tuần lễ trước.) 

Ở người nhạy ứng với apirin, chỉ một lượng thuốc uống vào cũng có khi tạo cơn suyễn, gây ho, kḥ khè, khó thở. Dùng hơi lâu, apirin có thể khiến bao tử khó chịu, chảy máu. Trẻ em đang bị trái rạ hoặc cúm nên tránh dùng apirin, v́ thuốc dễ gây hội chứng Rey (Rey’s syndrome) làm trẻ ói mửa, mê sảng, chết.

Nay không mấy bác sĩ c̣n dùng aspirin vào mục đích chữa đau cấp tính.

Thuốc chống viêm không có chất steroid 
(nonsteroidal anti-inflammatory drugs)

Thuốc chống viêm không có chất steroid (nonsteroidal anti-inflammatory drugs, hay được gọi tắt NSAIDs) là một nhóm gồm rất nhiều thuốc, chẳng hạn ibuprofen (Motrin, Advil), naproxen (Aleve, Naprosyn).

Những thuốc này chống đau rất tốt, mạnh hơn acetaminophen trong một số trường hợp đau nhức cấp tính (như đau răng, đau bụng lúc có kinh, đau sau khi sanh). So với thuốc có chứa chất nha phiến, thuốc chống viêm không có chất steroid mạnh ngang ngửa trong rất nhiều trường hợp. Khác với thuốc chứa chất nha phiến, các thuốc chống viêm không có chất steroid không làm người bệnh ghiền thuốc và đưa đến sự lạm dụng, cũng chưa có trường hợp cơ thể phụ thuộc thuốc nào được ghi nhận.

Việc đời thực không có ǵ hoàn hảo như ư ta mong muốn. Các thuốc chống viêm không có chất steroid chống đau tốt, song chúng cũng gây những phản ứng bất lợi tương tự aspirin. Những vị nhạy ứng với aspirin, dùng thuốc chống viêm không có chất steroid có thể lên cơn suyễn hoặc bị những phản ứng nguy hiểm do sự nhạy ứng gây ra. Dùng về lâu về dài, nhiều người đột nhiên chảy máu đường tiêu hóa, hoặc lở, thủng bao tử, mà chẳng có triệu chứng ǵ báo trước. Người uống thuốc với lượng cao, uống trường kỳ, người trước từng lở bao tử hay tá tràng (duodenum), tuổi tác cao, hoặc uống rượu quá độ, càng dễ bị những biến chứng gây do thuốc chống viêm không có chất steroid.

Đă vậy, thuốc chống viêm không có chất steroid c̣n đưa đến suy thận ở một số người, đặc biệt những vị tuổi đă lớn, suy tim, suy thận sẵn, đang dùng thuốc lợi tiểu (diuretic), không đủ nước trong cơ thể.

Các khảo cứu cho thấy, ibuprofen, lượng trong khoảng 800 mg đến 1.200 mg mỗi ngày, dùng ngắn hạn tương đối an toàn, ít gây biến chứng tiêu hóa. Đau cấp tính, cần đến thuốc chống viêm không có chất steroid, ta cứ thử trước thuốc ibuprofen 400 mg ngày không quá 2-3 lần cho chắc ăn, đỡ lo chảy máu bao tử.

Thuốc chống viêm không có chất steroid mới

Ba thuốc chống viêm không có chất steroid mới, Celebrex, Vioxx, Bextra ít nguy hiểm cho đường tiêu hóa, không làm tăng thời gian chảy máu, nhưng ngoài ra, những phản ứng phụ khác của chúng không khác các thuốc cũ.

Các thuốc mới này c̣n làm tăng nguy cơ bị các bệnh tim mạch, nên gần đây, hăng thuốc Merck sản xuất Vioxx đă rút thuốc ra khỏi thị trường. C̣n lại hai thuốc Celebrex và Bextra, chúng ta cũng nên dùng với sự thận trọng. 

Về mặt hữu hiệu, so với các thuốc chống viêm không có chất steroid cũ, Celebrex và Bextra chẳng hữu hiệu hơn. Về mặt giá cả, chúng rất đắt.

Thuốc chứa chất nha phiến

Thuốc chứa chất nha phiến rất mạnh, dùng trong những trường hợp đau từ vừa đến nặng (moderate to severe pain).

Đây là một nhóm gồm các thuốc mang một số đặc tính chung, chẳng hạn hay gây quen thuốc, có thể gây nghiện, khiến cơ thể phụ thuộc vào thuốc. Do những đặc tính này, các thuốc chứa chất nha phiến thuộc loại thuốc kiểm soát (controlled substances), bác sĩ nên thận trọng khi biên toa, v́ biên toa nhiều và lâu, nếu không có chỉ định rơ rệt, có thể sẽ gặp rắc rối với luật pháp. 

Trong nhóm này, tiêu biểu là thuốc morphine, ra đời đầu tiên. Sau morphine, các thuốc propoxyphene, pentazocine, codeine, meperidine, hydrocodone, oxycodone, methadone, levophanol, fentanyl, tramadol, ... lần lượt xuất hiện. 

Các thuốc propoxyphene, pentazocine, codeine, tramadol thực ra không hữu hiệu hơn aspirin và acetaminophen (Tylenol). Các thuốc morphine, meperidine, methadone, levophanol, fentanyl, hydrocodone, oxycodone mạnh, nên dùng chữa những cái đau dữ, chẳng hạn đau do giải phẫu, găy xương, ... rất tốt. Có thuốc dưới dạng uống, có thuốc dưới dạng chích, hoặc đặt vào hậu môn, dán trên da, ngậm trong miệng. Hai thuốc hydrocodone và oxycodone dạng uống tiện lợi, nên hay được sử dụng; chúng cũng thường được cho dùng chung với acetaminophen hoặc ibuprofen để tác dụng chống đau thêm mạnh.

Thuốc thuộc nhóm chứa chất nha phiến có thể gây buồn nôn, ói mửa, ngầy ngật, chóng mặt, ngứa da, bón. Tránh bón khi dùng thuốc, ta nên uống thêm thuốc giúp mềm phân. Nguy hiểm nhất là tác dụng ức chế trung khu hô hấp trên óc. Với các vị đang mang bệnh tắc phổi kinh niên (chronic obstructive pulmonary disease, thường do hút thuốc lá) hoặc các bệnh phổi khác làm cơ năng hô hấp đă suy sẵn, thuốc có thể khiến người bệnh thở kém hơn đưa đến ngưng thở. Ngay cả người không có bệnh phổi, khi mới dùng thuốc chứa nha phiến để giảm cơn đau cấp tính, cũng dễ gặp hiểm nguy suy hô hấp gây do thuốc. Gây mê lúc mổ, đang dùng các thuốc phenothiazines, hoặc thuốc an thần benzodiazepines, barbiturates, thuốc chống sầu buồn tricyclic antidepressants, càng làm tăng hiểm nguy suy hô hấp nếu dùng thuốc thuộc nhóm chứa chất nha phiến. Sử dụng thuốc chứa chất nha phiến, bác sĩ nên cẩn trọng, thường xuyên theo dơi kỹ người bệnh. Mọi việc đều có cái giá của nó, bác sĩ mạnh tay, cái giá người bệnh phải trả có khi rất cao.   

Một đặc tính quan trọng của các thuốc thuộc nhóm chứa chất nha phiến là sự quen thuốc (tolerance), nếu dùng về lâu về dài. Đầu tiên người dùng thuốc thấy thời gian bớt đau do thuốc dần ngắn đi, rồi th́, ơ, sao thuốc không c̣n hữu hiệu như trước nữa, buộc phải tăng lượng thuốc lên. Nếu cần đến thuốc lâu dài, như trong những trường hợp ung thư, để t́nh trạng quen thuốc chậm xảy ra, chúng ta có thể dùng thuốc với lượng thấp thôi, đồng thời uống thêm thuốc giảm đau không thuộc nhóm chứa chất nha phiến. Khi quen thuốc xảy ra, dùng đến lượng tối đa của thuốc, song vẫn không mấy kết quả, ta có thể thử đổi sang một thuốc chứa chất nha phiến khác xem sao.

Các thuốc chứa chất nha phiến loại mạnh c̣n gây hiện tượng phụ thuộc thuốc (physical dependence), cơ thể đâm khó chịu, bứt rứt khi bất ngờ không có thuốc. Nếu ta dùng các thuốc mạnh tương tự như morphine với lượng cao, chỉ cần sau vài tuần, đă có thể xảy ra hiện tượng phụ thuộc thuốc, bỏ thuốc bất ngờ, cơ thể khó chịu. Ngoài ra, c̣n sự phụ thuộc về tinh thần (psychological dependence), tức sự nghiện thuốc. Sử dụng thuốc một thời gian, nhiều người thấy tinh thần hân hoan phơi phới (euphoria), đâm ghiền, cứ muốn có thêm thuốc, không dứt bỏ được. Cũng may, người dùng thuốc một thời gian ngắn để chữa đau cấp tính, và các vị dùng thuốc lâu dài v́ ung thư, ít khi cảm thấy tinh thần phải phụ thuộc vào thuốc, hiếm khi trở thành ghiền thuốc.

Chữa đau cấp tính

Rất nhiều khi, đau đớn đưa đến đau khổ. Người bệnh đau đớn, trông nhờ vào bác sĩ xoa dịu nỗi đau khổ của ḿnh, kỳ vọng bác sĩ sẽ dùng thuốc mạnh, nỗi đau khổ mau tan. Song với mọi việc, chúng ta đều nhiều ít trả một cái giá. Làm thế nào để cái giá đó không quá đắt, phải chăng, chấp nhận được.

Đau thường được chia làm ba mức độ: nhẹ (mild), vừa (moderate) và nặng (severe).

- Đau ở mức độ nhẹ đến vừa (mild to moderate pain): tốt nhất chúng ta thử acetaminophen (Tylenol); apirin, so với acetaminophen, không hữu hiệu hơn, c̣n có thể gây nhiều tác dụng không tốt. Nhiều vị trong chúng ta, nghe đến Tylenol, tỏ vẻ nghi ngại: “Ồ, thuốc cảm Tylenol cũng chữa đau ư?” Thưa bạn, Tylenol là thuốc tốt chữa đau, nếu chúng ta dùng đúng phân lượng (1.000 mg uống 3-4 lần mỗi ngày). Tylenol lại lành, ít gây phản ứng, không làm chảy máu bao tử, không hại cho thận. Ở nhà, đau nhức, trong lúc chờ đi khám bác sĩ, tạm thời bạn có thể thử Tylenol trước.

- Đau ở mức độ vừa đến khá nặng (moderate to moderately severe pain): dùng thử Tylenol không bớt, ta dùng đến thuốc chống viêm không có chất steroid như ibuprofen.

Ở đây, cái giá ta trả bắt đầu cao hơn. Phản ứng phụ đáng ngại nhất của thuốc chống viêm không có chất steroid là gây chảy máu đường tiêu hóa, bạn nên cẩn thận dùng thuốc lúc bụng no, và nếu đi cầu ra phân đen xin cho bác sĩ biết ngay. Ibuprofen 400 mg tương đối an toàn, lượng cao hơn có thể mạnh hơn, song hại hơn. 

- Đau mức độ nặng dữ (severe pain): khi găy xương, hoặc sau giải phẫu, chúng ta có lẽ phải cần đến những thuốc có chất nha phiến mạnh, như Vicodin (hydrocodone pha chung với acetaminophen), oxycodone. Người viết đă có dịp dùng Vicodin, bớt đau thật đấy, nhưng, ôi, người cứ như mê thỉu đi, bụng nôn nao khó chịu, chỉ muốn ngủ, khách ngỏ ư đến thăm đành xin cáo. Đời... tạm thời đáng chán. Cũng may, chỉ vài ngày sau thôi, đời vui trở lại, v́ bớt đau, không cần dùng đến Vicodin nữa, Tylenol thường cũng đủ. Đấy là cái giá nhiều người chúng ta phải trả khi dùng những thuốc có chất nha phiến mạnh. Dùng lâu c̣n quen thuốc, đâm nghiện.    

Câu chuyện về các thuốc chống đau cấp tính ở Mỹ xin ngừng nơi đây. Ngẫm nghĩ, cơi nhân gian này, việc ǵ cũng có cái giá của nó. Sao cho cái đau của ta dịu đi, mà ta chỉ phải trả một giá phải chăng, chấp nhận được. Và xin nhớ, thời gian cũng là liều thuốc thần hiệu, xoa dịu rất khéo nhiều cái đau, chúng ta chỉ cần kiên nhẫn chờ đợi chút.
 
 

DÙNG THUỐC CHO NGƯỜI CÓ TUỔI
Nguyễn Văn Đức, Bác Sĩ 
Kỳ này, người viết xin chép lại một đoạn trong một tài liệu dùng cho bác sĩ, mà người viết rất thích, để bạn cùng thưởng thức: 

"Trung b́nh, một người có tuổi dùng 13 thứ thuốc khác nhau mỗi năm, 4-5 thứ thuốc mỗi ngày. 

Dùng nhiều thuốc là điều khó tránh cho các vị có tuổi mang nhiều tật bệnh, nhưng thuốc dùng càng nhiều, càng dễ có phản ứng bất lợi do thuốc gây ra. 
Nếu mỗi ngày dùng dưới 5 thứ thuốc, phản ứng bất lợi ít khi xảy ra (4%), nhưng dùng từ 6 đến 10 thứ thuốc khác nhau mỗi ngày, rủi ro bị phản ứng bất lợi tăng lên 10%. Thường, thuốc dùng nhiều và phức tạp v́ ba lư do: bác sĩ dùng thuốc không đúng, bác sĩ không nắm vững các thuốc men người bệnh đang dùng, và người bệnh tự dùng thuốc mà không có ư kiến của bác sĩ. Bác sĩ nên nhận ra sự dùng thuốc thiếu an toàn, không đúng cách của người bệnh, và t́m cách sửa chữa việc này. Sau đây là những phương cách để thực hiện việc này: 

- Một ngày khỏe khoắn trong ḿnh, tâm hồn thanh thản, bác sĩ yêu cầu người bệnh mang đến một bao giấy, loại bao lớn đi chợ, chứa tất cả các thuốc có ở nhà, gồm cả những thuốc mua ở tiệm không cần toa. Có khi người bệnh sẽ đem đến cho bác sĩ 2 bao. Trước khi mở bao, bác sĩ hăy hít một hơi dài, và cố gắng b́nh tĩnh. V́ bảo đảm bác sĩ sẽ t́m thấy trong bọc giấy này nhiều thuốc đă hết hạn, thuốc nọ đựng trong chai kia, nhiều thuốc có thể gây phản ứng nguy hiểm khi dùng chung. Bác sĩ cũng t́m thấy trong bao có nhiều thuốc bác sĩ có bao giờ biên toa cho người bệnh mua đâu. Đây là những thuốc được vợ, hay chồng, hay những người bạn quí tặng cho người bệnh... dùng thử. (Chú thích của người viết ở đây: các bác sĩ Việt Nam ta có khi c̣n t́m thấy thêm trong bao cả các chai thuốc bắc mang chữ Tàu, nhiều chai thuốc mang nhăn tiếng Pháp các sách thuốc Mỹ không sách nào có). 

- Với mỗi thuốc, bác sĩ nên hỏi tại sao người bệnh phải dùng nó. Và thẩm định lại xem người bệnh c̣n cần dùng thuốc này hay không. Nhiều người bệnh vẫn tiếp tục dùng một thuốc khi thuốc không c̣n cần thiết, v́ tật bệnh cần được chữa bằng thuốc này đă khỏi từ lâu. Nhớ xem xét cả những thuốc mua không cần toa người bệnh đang dùng. 

- Để ư xem người bệnh có dùng thuốc đúng chỉ dẫn hay không: hỏi xem người bệnh dùng thuốc như thế nào, khi nào? Người trong gia đ́nh đi theo người bệnh có thể cho bác sĩ biết có đúng như vậy không. Ở các tiệm thuốc tây, họ có bán những vật dụng đựng thuốc dùng mỗi ngày, giúp những vị hay quên dùng thuốc, không nhớ rơ ḿnh hôm nay đă uống thuốc chưa. Nếu bác sĩ nhận định rằng người bệnh không c̣n minh mẫn đủ để dùng thuốc đúng như chỉ dẫn, nên nhờ một người nhà, người nào có thể tin cậy được, phụ trách việc cho người bệnh dùng thuốc mỗi ngày. 

- Lựa những thuốc trong bao, để bỏ đi những thuốc không cần thiết. Trong y học, có nhiều loại thuốc "uống mà chơi", không có công dụng chữa trị ǵ (no medical indication), có khi bác sĩ cho để chiều ḷng người bệnh hơn là cần thiết. Nhiều thuốc thuộc loại "cho để chiều ḷng người bệnh" (trụ sinh chẳng hạn) không những gây hại cho túi tiền, có khi c̣n gây hại cho cơ thể. Đầu tiên là bỏ đi những thuốc này. Sau đó, bỏ bớt những thuốc có công dụng giống nhau, thí dụ, hai thuốc cùng để chữa đau nhức, cùng có thể làm chảy máu bao tử như Motrin, Naprosyn. 

Sau lần đầu thẩm định và giúp người bệnh bỏ bớt những thuốc không cần thiết như vậy, mỗi lần thăm khám sau đó đều là một cơ hội tốt để bác sĩ tiếp tục công việc này, với một tinh thần cảnh giác trong việc sử dụng thuốc men". 

Các biến chứng của thuốc 

Những dặn ḍ của tài liệu trên, dành cho các bác sĩ, xem ra có lư lắm. Thuốc men dùng chữa bệnh, nhưng cũng nổi tiếng là một trong ba nguyên nhân gây bệnh: thể xác, tinh thần, thuốc dùng. Ngoài những phản ứng bất lợi ai dùng thuốc cũng có thể bị, đặc biệt, ở người lớn tuổi, thuốc dùng có thể gây những vấn đề nghiêm trọng sau: 

1. Suy thận: 

Chức năng thận suy giảm khoảng 30% trong suốt đời người. Tuy nhiên, sự suy giảm này nhiều hay ít, nhanh hay chậm tùy từng người. Để t́m biết chức năng thận, các bác sĩ thường thử máu để đo chất creatinine trong máu (gọi là serum creatinine). Chất này càng tăng cao trong máu, thận càng nguy. Tuy vậy, ở người có tuổi, serum creatinine không thực sự phản ảnh chức năng thận, có khi thử th́ thấy trị số chất creatinine trong máu vẫn b́nh thường, nhưng thực sự, thận đang bên bờ vực thẳm. Nhiều chất được thải ra khỏi cơ thể qua thận. Nếu thận hỏng, thuốc không thải được ra ngoài, lẩn quẩn trong người lâu hơn b́nh thường, sẽ gây hại cho cơ thể. 

Ngược lại, nhiều thuốc cũng làm hại thận. Chẳng hạn, các "thuốc chống viêm không có chất steroid" (như Motrin, Naprosyn, Feldene, ..., thường được dùng để chữa đau nhức, thấp khớp), có thể làm hại thận. Nhất là khi thận đang bị suy sẵn, hoặc "đang bên bờ vực thẳm". 

Các thuốc loại này có thể làm hại thận, lại hại cả bao tử (gây loét, chảy máu, .). Nếu không đau nhức lắm, dùng Tylenol để giảm đau an toàn hơn, v́ Tylenol không làm hại thận hay bao tử, dùng lúc nào cũng được, không cần phải dùng lúc bụng no sau khi ăn. Bạn nh́n Tylenol với cặp mắt nghi ngờ, không tin vào tác dụng giảm đau của nó? Bạn vẫn cho rằng Tylenol chỉ là thuốc cảm, đâu phải là thuốc chống đau nhức. Ngược lại, Tylenol chẳng phải là thuốc có khả năng làm cảm đi mau hơn như ta tưởng, mà chỉ là thuốc giúp ta bớt đau đầu, bớt nhức các bắp thịt, giảm nóng sốt lúc ta bị cảm, trong lúc chờ cơn cảm đi qua. Tylenol cũng là thuốc giảm đau rất tốt nếu ta dùng đúng lượng: đến 2 viên 500 mg bốn lần một ngày, hoặc 2 viên 650 mg ba lần một ngày. Sao mà nhiều quá vậy? Không sao, với người không mang bệnh gan, đây là lượng Tylenol đủ để giảm đau, song không làm gan tổn thương (Tylenol làm hại gan, nếu dùng quá lượng). 

2. Hạ thấp áp huyết: 

Ở các vị cao niên, nhiều thuốc dùng có thể làm áp huyết hạ thấp gây chóng mặt, xỉu, té ngă, ... Điển h́nh nhất là các thuốc trị cao áp huyết. Các vị cao niên, khi phải dùng các thuốc này, bao giờ bác sĩ cũng áp dụng nguyên tắc "khởi đầu chậm chậm với lượng thấp" (go slowly with low dose). Xin chớ nghĩ rằng: "bác sĩ dùng thuốc yếu", rồi tự ư tăng lượng thuốc nếu không có ư kiến của bác sĩ. 
Nhiều thuốc khác như các thuốc trị bệnh sầu buồn (antidepressants), thuốc ngủ, cũng làm áp huyết xuống thấp, không nên dùng quá lượng chỉ dẫn của bác sĩ. Nói chung, đối với những thuốc cần có toa bác sĩ mới mua được, ta nên dùng với sự thận trọng, dưới sự chỉ dẫn và theo dơi của bác sĩ, nếu có phản ứng ǵ lạ, ta cho bác sĩ biết ngay. Không nên đưa thuốc cho người khác dùng, tốt bạn biết đâu hại bạn. 

3. Chảy máu: 

Bạn cũng đă biết, các "thuốc chống viêm không có chất steroid" (như Advil, Motrin, Naprosyn, Feldene, ...), là những thuốc chống đau tốt, nhưng có thể làm chảy máu bao tử. Nhất là khi thận bị suy, không thải được thuốc ra ngoài như b́nh thường. Aspirin lắm lúc cũng làm chảy máu bao tử. Nhiều người cần dùng Aspirin 1 viên mỗi ngày, với mục đích ngăn ngừa tai biến mạch máu năo (stroke) hoặc chết cơ tim cấp tính (heart attack) ở những người đă từng bị tai biến mạch máu năo, hoặc có bệnh tim thiếu máu nuôi do các động mạch tim bị hẹp tắc (về cơ chế tại sao Aspirin lại làm được công việc này, các bác sĩ hay giải thích nôm na cho dễ hiểu: ồ, nó làm "loăng" máu). Khi đang phải dùng Aspirin vào mục đích này, không nên dùng quá 1 viên mỗi ngày, và nếu có đau nhức, không nên dùng thêm các thuốc Advil, Motrin, Naprosyn, Feldene, ... để giảm đau, v́ con đường phải vào nhà thương do chảy máu bao tử sẽ gần hơn nhiều lắm. Thuốc để giảm đau, trong trường hợp này, tốt nhất vẫn là Tylenol. 

4. Tăng nguy cơ bệnh tim mạch: 

Gần đây, vụ thuốc Vioxx khiến chúng ta sửng sốt: Vioxx chữa đau nhức giúp bao người, ra đời mới mấy năm, hăng sản xuất Merck đột ngột tuyên bố khai tử, từ nay nó sẽ không c̣n bóng dáng trên thị trường nữa, v́ đă có bằng chứng cho thấy Vioxx tăng nguy cơ bị bệnh tim mạch. 

Bây giờ, người ta đâm ra nghi ngờ luôn Bextra, một thuốc tương tự Vioxx, cả Celebrex và Naproxen, hai thuốc chống đau nhức nổi danh nhiều năm nay, biết đâu cũng có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch. 

Thuốc, tri giác, và t́nh cảm 
(medications, mental status, and mood) 

Ngoài những vấn đề nghiêm trọng kể trên, có lẽ hai biến chứng phiền phức nhất gây do thuốc ở người có tuổi là làm giảm khả năng phán đoán và tạo sầu buồn. Đây là những biến chứng khó khám phá, nếu tri giác người bệnh đă không được minh mẫn từ trước, hoặc người bệnh đang mang sẵn bệnh tâm thần. 

- Tri giác kém sáng suốt: 

Thuốc dùng, sự nhiễm trùng, và các xáo trộn biến dưỡng (metabolic disturbance) trong cơ thể là 3 nguyên nhân hay làm người bệnh có tuổi kém sáng suốt. Nếu người bệnh kém sáng suốt khi dùng thuốc, giảm lượng thuốc, tri giác người bệnh có thể sẽ khá hơn. 

Rất nhiều thuốc có tác dụng gọi là anticholinergic, trong có cả những thuốc thông dụng như Benadryl, Atarax (hay được dùng để chữa ngứa, dị ứng) có thể làm tri giác các vị cao niên thay đổi, ngoài những phản ứng bất lợi khác như gây bón, khô miệng, bí tiểu, ... Những thuốc an thần vang bóng một thời như Valium, Librium, do tác dụng kéo dài (vẫn lẩn quẩn trong cơ thể nhiều ngày, sau khi thuốc đă được ngưng) hay làm người có tuổi kém sáng suốt, đi như trong mơ, rồi ngă té, găy xương hông (người có tuổi, khi ngă té hay găy xương hông). Các thuốc này nay không c̣n được dùng nhiều như trước. Thuốc an thần hay thuốc ngủ có tác dụng ngắn hạn, không ở lâu trong cơ thể, được các bác sĩ chăm sóc cho các vị có tuổi ưa chuộng hơn, v́ ít gây nguy hiểm cho người có tuổi. Nếu thuốc có gây biến chứng, biến chứng cũng mau hết, do thuốc chóng ra khỏi cơ thể. 

Một thuốc rất hay được dùng để chữa các bệnh bao tử, Tagamet, có khi tác dụng trên óc gây hoảng loạn (delirium), hoặc làm người bệnh đă lẫn sẵn (dementia), càng lẫn thêm. Các thuốc bao tử khác như Axid, Pepcid, Zantac, ... ít có tác dụng trên óc, nên tốt hơn Tagamet, trường hợp phải dùng đến loại thuốc này cho người có tuổi bị lẫn. 

Thuốc tim Digoxin (Lanoxin) cũng làm tri giác người có tuổi thay đổi. Digoxin là một trong những thuốc hay được dùng mà không có chỉ định rơ ràng. 

- Sầu buồn: 

Rất nhiều thuốc dùng có thể gây sầu buồn. Những thuốc chữa cao áp huyết nổi tiếng gây sầu buồn là Aldomet, Reserpine, Clonidine. Thuốc nhỏ mắt Timoptic dùng chữa bệnh cao áp suất trong mắt (glaucoma) gây sầu buồn cho người có tuổi, nếu dùng với lượng cao hơn b́nh thường. Đi khám bác sĩ, xin các vị nhớ đem theo cả thuốc nhỏ mắt để bác sĩ xem xét. 

Gia đ́nh người bệnh có thể giúp bác sĩ rất nhiều, bằng cách cho bác sĩ biết khi nào một thuốc mới vừa được dùng, và triệu chứng buồn sầu của người bệnh có xảy ra sau khi thuốc mới được dùng hay không. Ngoài ra, cần để ư một điều cũng rất lư thú và quan trọng: một thuốc dù được dùng đă lâu chẳng sao, nhưng nay các biến chứng mới xuất hiện, v́ giờ đây người bệnh đă nhiều tuổi hơn, cơ thể suy yếu hơn, không c̣n chịu đựng thuốc dễ dàng như trước.

Chín người mười ư. Có người không thích dùng thuốc, có người mê dùng thuốc, nhất là nếu thuốc "free", không phải bỏ tiền mua. Xin nhớ, thuốc men như dao nhiều lưỡi, việc dùng thuốc, đặc biệt cho các vị cao niên, rất nên thận trọng. Ta chỉ dùng thuốc khi thực sự cần thiết, những thuốc đă được khoa học chứng minh là có tác dụng trị liệu, và đúng theo sự chỉ dẫn của bác sĩ. Xin tránh dùng thuốc theo lời đồn đăi, tránh cho người thân dùng thử những thuốc cần có toa bác sĩ mới mua được. 

Một tinh thần lạc quan lắm lúc giúp ta bớt phải dùng các thuốc giảm đau. Các cụ bảo: "Cười là liều thuốc bổ". Nhiều trường hợp, cười cũng là liều thuốc giảm đau tốt, không gây các phản ứng bất lợi cho cơ thể, không tốn tiền mua. Cười c̣n có tác dụng lây truyền, ta cười, mọi người cùng cười, tất cả đều vui. 
 

Nguồn: saigontimes.net