BỒ ĐỀ TÂM 
Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14
Thích Nữ Giác Anh chuyển ngữ

 
Truyền thừa Đại Bi Tâm

Chúng ta nên thắc mắc, Bậc Đạo sư của chúng ta, Đức Thế Tôn Thích Ca Mâu Ni, hóa thân từ phương tiện thiện xảo và đại bi tâm, trong quá khứ do nhân duyên nào mà ngày nay Ngài đă thành tựu đại từ bi, đại trí tuệ và thần thông viên măn như thế? Câu trả lời là, Đức Phật đă không màn hưởng thụ cá nhân chỉ một ḷng phổ độ chúng sanh. Khi tâm đó chưa phát sinh, Ngài làm cho tâm vị tha đó phát sinh. Khi đă phát sinh, liền ǵn giữ phát huy và làm cho tăng trưởng. Dần dần song song với trau dồi trí tuệ, Ngài đă từng bước chứng đắc, tinh tấn không ngừng trên con đường lợi ích tha nhân như thế, cuối cùng Ngài đă “hoàn toàn giải thoát tất cả phiền năo và thành tựu hết thảy hạnh lành”. 


Vậy mà cho đến bây giờ, chúng ta vẫn bất di bất dịch loay hoay đeo đuổi kiếm t́m hạnh phúc cho bản thân ḿnh. Tất nhiên như thế làm sao chúng ta t́m được hạnh phúc. Như đă từng biết, không những ta t́m mọi cách để tự hưởng thụ mà c̣n bám chặt vào đức tin, rằng mọi thứ chung quanh đều thật sự tồn tại. Hai điều cố chấp đó đă dập tắt ước mơ   truy t́m hạnh phúc. Thế nhưng ta vẫn ngây thơ tin tưởng và c̣n cố bám chặt vào đó.

Thử so sánh công hạnh của bậc Đạo Sư và sự yếu hèn của chúng sanh xem sao! Nên nhớ một điều Đức Phật đă từng là một chúng sanh tầm thường như ta bây giờ; sự kiện Đức Phật “hoàn toàn giải thoát khỏi tất cả phiền năo và thành  tựu hết thảy hạnh lành” là do Ngài thấu hiểu tầm quan trọng của lợi lạc chúng sanh, rồi áp dụng tu tập. Đức Phật nhận chân được sự gượng ép khi bám víu cho rằng mọi thứ là có thật. Và Ngài đă t́m phương giải độc cho những phiền năo đó. Và nếu tư duy như thế, ta sẽ hiểu nguyên do v́ sao Đức Phật giảng công đức lợi ích chúng sanh, cũng như chỉ rơ lỗi lầm do tính vị kỷ thái quá đă gây ra.

Đó cũng là triết lư Trung Đạo, trong tác phẩm “Tràng hoa báu”, Ngài Long Thọ nói rằng:

Như đất, nước, lửa, gió,
Dược thảo hay rừng xanh,

Nguyện con luôn phụng sự 

Cho hết thảy chúng sanh

Không một chút ngăn ngại

Tùy hết thảy sở cầu.


Tính chất của bốn đại - đất, nước, lửa, gió - luôn luôn sẵn sàng cống hiến mọi loài chúng sanh. Bốn yếu tố đó hoàn toàn là tài sản chung, không ai có quyền giành lấy về cho riêng ḿnh. Ta phát nguyện dù chúng sanh có nhiều vô tận như hư không, con cũng được phụng sự hết thảy một cách tự tại như thế. Ngài Long Thọ đưa ra ví dụ của bốn đại để lấy đó làm tiêu chuẩn, hầu phát huy động lực tu tập. Trong tác phẩm Bồ Tát Hạnh, cùng một ư nghĩa đó Ngài Tịch Thiên cũng đă nói:

Như đất và ba yếu tố kia,
Và Như hư không vô cùng tận,

Con nguyện phụng sự cho chúng sanh.

Bảo vệ thân mạng hết muôn loài

Đáp ứng sở cầu tùy hết thảy.

Hay một đoạn khác trong Bồ Tát Hạnh:

Khi nào c̣n cả hư không

Khi nào c̣n cả chúng sanh muôn loài

Nguyện con c̣n ở lại đời

Gia tâm cứu giúp oán cừu trần gian.


Thường niệm những hạnh nguyện như thế, tức đă tự tác động một năng lực vô cùng mạnh mẽ vào tâm thức của chính ḿnh. Chiêm nghiệm lại lời lẽ từ những bậc đạo sư như Long Thọ và Tịch Thiên, chúng ta thấy rơ quí Ngài đă hạ thấp sự hưởng thụ cá nhân, dồn hết tâm lực để lợi ích cho hết thảy chúng sanh như thế nào. Không đâu khác hơn, tinh thần vị tha chính là niềm khao khát và thực chất tu tập của quí Ngài.

Và như thế, Bồ Đề Tâm từ đấng Đại Từ Bi Thế Tôn đă xuôi ḍng truyền thừa xuống chư tổ Ấn Độ - Long Thọ, Aryadeva, Vô Trước, Thế Thân…, kế xuống chư Tổ Tây Tạng thuộc 4 tông phái và cho đến các vị lạt ma ngày nay. Chư Tổ đă hành những ǵ Đức Phật hành, tiếp nối giáo huấn của Ngài: huân tập Bồ Đề Tâm, xem chúng sanh hơn chính bản thân ḿnh. Và theo pháp hành đó, quí Ngài không chỉ ích lợi cho tự thân mà c̣n cho tha nhân, không chỉ xiển dương Phật Pháp mà c̣n lợi lạc hữu t́nh. Thế mà, chúng ta giờ đây chưa bằng trong muôn một. Chúng ta hăy tinh tấn nối gót theo hạnh nguyện quí Ngài.

Tầm quan trọng của Bồ Đề Tâm
Bồ Đề Tâm là thiện tâm hết sức quan trọng và cần yếu. Mỗi khi niệm Bồ Đề Tâm, quí vị có nhận thấy sự chuyển hóa trong tâm tư không? Ta nên tự phát nguyện:
Khi c̣n thở, ta c̣n niệm Bồ Đề Tâm
V́ đó cho ta ư nghĩa của cuộc đời.

Khi chết đến, vẫn niệm Bồ Đề Tâm

V́ đó mở ra hướng đi, con đường tiến lên Giải Thoát.

Khi ta được giàu sang và phát đạt

Ta tiếp tục niệm Bồ Đề Tâm

V́ đó giúp ḿnh cần tu bố thí

Diệt trừ ngă mạn, đố kỵ và tự kiêu.

Khi bị thất bại và khổ đau

Ta nguyện vẫn niệm Bồ Đề Tâm

V́ t́m được an ủi và hy vọng.

Cho dù thời gian và hoàn cảnh

Có dài lâu và thế nào chăng nữa

Dù sống, chết, vui, buồn, hơn, thua

Bồ Đề Tâm vẫn sắc son một ḷng.

Tôi muốn nhấn mạnh một điểm ở đây rằng, tâm tôi vẫn chưa phát huy hết Bồ Đề Tâm, ở mức độ nào đó, bề ngoài có vẻ tôi có Bồ Đề Tâm, v́ vốn đă quen phát nguyện, nhưng thật tế vẫn chưa. Dĩ nhiên tôi đang cố gắng để đạt Bồ Đề Tâm, đó là một điều hy vọng, tuy không phải một niềm hy vọng trống rỗng nhưng vẫn chỉ là hy vọng. Tôi hy vọng đạt được Bồ Đề Tâm chân thật, nhưng bây giờ th́ chưa. Thế nhưng, dù chỉ phát nguyện, phát Bồ Đề Tâm cũng đă chuyển hóa tâm niệm của chúng ta rồi, phải vậy không các bạn ?
Source: quoted from  the book  Mind in Comfort and Ease HH Dalai Lama 14th – Wisdom Publication, Boston, 2007. Part: Boddhicitta, the heart of the awakened mind.
Đọc thêm:
NHẬP HẠNH BỒ TÁT 
Sàntideva (Tôn giả Tịch Thiên) - Việt dịch: Nguyên Hiển - Hiệu đính: Lê Triều Phương 
NHẬP BỒ TÁT HẠNH 
Tịch Thiên (Shantideva) 
Nguyên tác Phạn ngữ: Bodhisattvacharyavatara 
Hoa dịch: Trần Ngọc Giao - Việt dịch: Thích Nữ Trí Hải
HƯỚNG ĐẾN CON ĐƯỜNG GIẢI THOÁT 
Nguyên Tác: THE WAY TO FREEDOM - Tác giả: HIS HOLINESS THE DALAILAMA 
Dịch giả: Nguyễn Thuư Phượng
Đại Thừa Tập Bồ Tát Học Luận -Thích Như Điển dịch
http://www.thuvienhoasen.org/giacanh-bodetam.htm#bodetam