Câu chuyện không có đầu đề

 

Vơ Hùng Miên

 

 

 

 

Chuyện xảy ra tại một vùng nông thôn Việt Nam thời phong kiến.

Có một địa chủ sở hữu rất nhiều ruộng đất, đưa cho các tá điền – là những nông dân nghèo làm ruộng thuê – canh tác, để nhận hoa lợi hoặc tiền (gọi là địa tô) sau mỗi vụ mùa.

          Điền thổ của ông mỗi ngày càng nhiều thêm, và người mướn ruộng cũng nhiều hơn theo cái đà phát triển trong lề lối làm ăn mà ḷng tham của chủ nhân ông th́ vô giới hạn.  Của cải thu tóm được cất giữ có cửa đóng then cài cẩn thận vào đêm.  Sợ vẫn chưa đủ an toàn, ông nuôi cả một đàn chó dữ hầu canh pḥng bọn trộm gian manh.  Người đày tớ trai làm mọi việc vặt trong ngoài và cứ đến kỳ, có nhiệm vụ đi tới từng nhà tá điền lấy nợ theo lệnh chủ.

          Tính siêng năng của kẻ tôi tớ trung thành có dáng vẻ đen gầy, đôi mắt sáng lanh và khuôn mặt hiền hậu ấy vẫn không có được những bữa ăn đầy, trên áo quần thường thấy nhiều mảnh vá.  Tiếng quát la thậm chí đ̣n roi không thiếu vắng ngày nào mà người hầu hạ phải cam chịu chỉ v́ lỗi một sơ suất nhỏ, hay không làm vừa ḷng ông chủ độc ác đang cố vắt hết sức em.

          Việc nông tang cần mưa thuận gió ḥa để mùa màng thu hoạch tốt, nông dân có được cái ăn cái mặc yên ḷng.  Người làm ruộng mướn sau khi nộp địa tô cho chủ điền mong c̣n chút ǵ để cả gia đ́nh ăn tạm sống cho tới ngày giáp hạt.  Được thế là hạnh phúc lắm rồi.

           Nạn hạn hán và băo lụt thường hay xảy ra.  Những người đă từng đổ mồ hôi trên luống cày của họ đau khổ biết dường bao khi chứng kiến cảnh thiên tai tàn phá, xóa bỏ mọi công sức lao động nhọc nhằn chỉ cho thấy một vụ mùa thất thu trước mắt.  Trong số kẻ tay lấm chân bùn, người bất hạnh nhất là tá điền.  Họ buộc phải khất nợ chủ ruộng để c̣n hột gạo ăn cùng với sắn khoai, có khi cả củ mài củ chuối, măng rau chống đói qua ngày chờ đến vụ mùa sau, may ra…

          Ông chủ điền vui khoái bởi lúa thóc đầy kho, trong khi biết bao người thiếu đói ngoài kia hẳn phải cần đến ông được vay lúa trả lời, và các tay cày ruộng thuê nợ lăi chất chồng.  Lợi sinh lợi thu gom đổ vào nhà ông ắt sẽ giàu nhất xứ.

          Cuộc sống của các tá điền đă khốn khổ nay thực sự rơi vào cảnh khó khăn cùng cực.

          Một hôm, người đày tớ đi thu nợ như bao lần trước.  Nh́n thấy khuôn mặt thiểu năo của con nợ, chú bé động ḷng trắc ẩn.  Suy nghĩ một hồi, do dự, lo âu, cuối cùng cái đức từ tâm đă thắng thúc đẩy chú đi tới quyết định: thưa với họ rằng ông chủ xóa tất cả các khoản nợ cũ cho những người làm ruộng mướn.  Họ ḥ reo sung sướng đến điên lên, và từ những đôi mắt u sầu phút trước th́ phút sau sáng rỡ, long lanh xúc động hiển lộ sự tri ân.

          Chú bé tin chắc việc làm táo bạo của ḿnh sau này ông chủ biết được, sẽ nổi giận lôi đ́nh trừng phạt về tội dám lấy danh chủ nợ cho bọn tá điền, làm thất hao một nguồn lợi lớn.  Sợ quá từ đó chú bỏ đi không trở lại ngôi nhà giàu phục hầu như trước nữa.

          Về phần tá điền, dù được bỏ nợ cũ nhưng v́ thiên nhiên khắc nghiệt thường xuyên đe dọa cuộc sống họ, nên dần dần những tay cày chuyên cần đó trả bớt hay trả hết ruộng, đi t́m sinh kế mới như lên núi đốt than lên rừng đốn củi.

           Ông bà chủ không có nhiều con, chỉ hai đứa con trai thôi, nhưng càng lớn lên chúng càng ăn chơi phung phí, rồi sinh ra nghiện ngập, trong khi lợi tức thu vào thất bát.  Hai vợ chồng tiếc của phiền con nên hay đau ốm.  Kinh tế gia đ́nh sa sút, suy vi cho đến một ngày… ông chủ điền tham mạn trước đây phải trải qua một cảnh đời cùng túng.  Mặc cảm với danh vị ông chủ ruộng ngày nào nhưng cái đói buộc phải lê bước khắp nơi kiếm t́m miếng ăn tạm đỡ.  Đi tới đâu ông bà cũng được các tá điền cũ tiếp đón ân cần, mời ăn bữa cơm rau đạm bạc không quên nhắc nghĩa ơn xưa.

          Chính lúc này đây ông suy gẫm lại ḿnh, và nhận biết thằng đày tớ năm kia đă đưa ông về gần với mọi người trong t́nh yêu thương cao quư.  Trên mắt môi niềm vui hạnh dâng tràn.

          Người đày tớ ấy, ngay cái danh xưng cũng nói lên vị trí của chú rồi.  Xă hội nhẫn tâm đặt những người này vào giai tầng thấp nhất.  Việc đối xử giữa chủ-tớ chẳng đă chứng minh sự cách biệt đấy ư?

          Thế nhưng, chú đă làm một việc b́nh thường có ư nghĩa phi thường mang nhiều lợi lạc đến tha nhân.  Người đày tớ có hạnh từ bi vô lượng.