Ư Xuân

Trùng Dương

 

Có một triết gia đă từng nói: “Đôi mắt của bạn bao giờ cũng giới hạn bởi những điều bạn đang là”. Với ư nghĩa đó nên mỗi chúng ta có một cách nh́n khác nhau. Cách nh́n đó chính là sự nhận thức cảnh quan xung quanh chúng ta. Sự nhận thức này là yếu tố để đánh giá cấp bậc cũng như nói lên nghiệp lực của mỗi chúng ta đang thọ nhận. Hay nói cách khác đó chính là sự chiêu cảm của nghiệp lực mà ta đă và đang nuôi dưỡng trong kiếp sống này. Cuộc sống của chúng ta có được thăng hoa về nhận thức hay không là nhờ vào sự chuyển hóa của nội tâm và nghiệp lực. Ở đây chúng tôi xin lấy h́nh ảnh mùa Xuân để nói lên ư nghĩa và nội dung bài viết này. Thi sĩ Bùi Giáng có hai câu thơ rằng:  

 

 

 

                                    “Người nằm xuống cho ngàn năm vang bóng

Người bước qua ngôn ngữ rụng hai lần”

Ư tưởng luôn thể hiện song song với cuộc sống, nhận thức luôn đi đôi với hành động. Điều này nói lên giá trị của tầm hiểu biết và cảm nhận của mỗi một chúng ta qua quá tŕnh huân tập. Chính v́ lẽ đó mà biết bao nhiêu cách nh́n và ngôn từ nói về mùa Xuân. Cũng là mùa Xuân ấy nhưng nó được đánh giá qua nhiều ḍng suy tư khác nhau, qua nhiều sự cảm tác khác nhau. Phải chăng đây chính là sự phơi bày của nghiệp thức. Nghiệp thức của chúng ta như thế nào th́ cảnh vật xung quanh ta sẽ hiện diện như thế ấy. Bởi vậy Nguyễn Du từng nói:

“Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu

Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”

Một tâm hồn thi sĩ trong cơn khát khao và nóng nhiệt th́ khi mùa Xuân về họ sẽ nh́n mùa Xuân với sự hốt hả, thương tiếc cho viễn cảnh bi quan của sự kiện này. V́ vậy, người thi sĩ có thể chết v́ Xuân và cái ḿnh đang yêu ch́u tha thiết. Khi mùa Xuân đến người ta biết mùa Xuân sẽ đi, mùa Xuân c̣n non rồi sẽ già, họ cố gh́ giữ nhưng quy luật không cho phép họ đạt được điều đó nên đành bất lực, vô vọng và đau khổ. Như sự nhân định của thi sĩ Xuân Diệu đă từng hốt hoảng thốt lên:

“Xuân đang đến nghĩa là Xuân đang qua

Xuân c̣n non nghĩa là Xuân sẽ già

Và Xuân hết nghĩa là tôi cũng chết

Có những tâm hồn, khi nh́n mùa Xuân đi qua người ta cảm thấy hối tiếc, v́ đó là tất cả những ǵ đẹp nhất của thiên nhiên ban tặng cho họ. Cái đẹp đó được người ta cảm nhận cố định trong không gian và thời gian. Nghĩa là ư thức của họ không chấp nhận sự thay đổi của vạn hữu, dù sự thực đang diễn ra trước mắt họ. Cho đến những tâm hồn đang trong cơn khổ lụy, đang ôm một nỗi u uất trong đau thương, họ không muốn xa ĺa nỗi khổ đó của ḿnh th́ dù là Xuân hay hạ cũng chẳng ư nghĩa ǵ. Chế Lan Viên, một nhà thi sĩ có một cảm tính rất cao, cũng v́ vậy khi đang cơn tiếc nuối mùa thu, ông ta chỉ muốn gh́ giữ mùa thu thế nhưng định luật xoay vành không cho phép điều đó. Ông đă nói lên những vành thơ hầu mong mượn chiếc lá thu để “chắn nẽo Xuân” về:

"Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi Xuân lại gợi thêm sầu?
Với tôi tất cả như vô nghĩa
Tất cả không ngoài nghĩa khổ đau
Ai đâu trở lại mùa thu trước
Nhặt lấy cho tôi những lá vàng
Với của hoa tươi muôn cánh ră
Về đây đem chắn nẽo Xuân sang.”

Chế Lan Viên

Dù cảm nhận mùa Xuân như thế nào, dù mùa Xuân hiện diện ra sao nó vẫn không chối bỏ được quy luật tồn sinh của Vũ Trụ được. Dưới con mắt của người học Phật th́ đó chỉ là một mùa trong bốn mùa, luôn xoay vành và biến chuyển theo định luật vô thường mà tồn tại và hủy diệt. Mỗi khi chúng ta thiết lập nhăn thức và ư thức trên cảnh vật xung quanh, trên sự hiện diện của các pháp th́ điều đó sẽ mất đi theo lư duyên sinh mà thôi. Nếu niềm vui của ta được xây dựng trên sự tươi đẹp và sức sống của mùa Xuân th́ nó dễ dàng chia tay chúng ta khi mùa Xuân ra đi. Có một lần, nhân dịp mùa Xuân về, vua Lư Thái Tổ (niên hiệu Thông Thụy) đến thăm Thiền Sư Thiền Lăo, khi hỏi thăm về cuộc sống trong chốn thiền môn th́ được thiền sư đáp rằng:

“Sống ngày nay biết ngày nay

C̣n Xuân thu trước ai hay làm ǵ!”

Qua câu thơ này chúng ta thấy cuộc sống của Ngài quả là tự tại. Chúng ta v́ sống trong sự đối đăi của trần thế, trong sự phân biệt nên không nhận chân ra được mặt thực của cuôc đời. Sự ngộ nhận này khiến chúng ta luân lưu, thăng trầm trong sinh tử và bị cuốn theo thịnh suy của vạn vật. Do đó phiền năo cứ vây quanh chúng ta triền miên và bất tận. Đối với thiền sư họ có thể vượt lên trên cái biến chuyển và thăng trầm đó, quư Ngài luôn có một cuộc sống thực tại an lạc. Chính v́ có một cuộc sống thực tại và an lạc nên trong quư Ngài lúc nào cũng có mùa Xuân, mùa nào cũng là mùa Xuân. Niềm vui và an lạc trong quư Ngài không phải từ pháp hữu vi đem đến, không v́ sự hưng suy của vạn vật mà có. Khi chúng ta c̣n trẻ, mỗi lần Xuân về luôn rộn ràng trong ḷng, khát khao và mong đợi. Có thể là v́ nhiều lư do khác nhau nhưng tựu trung vẫn cảm thấy vui và bị cuốn hút bởi mùa Xuân. Vua Trần Nhân Tông đă nhận chân ra được điều này nên viết lên bài thơ rằng:

 

Tuổi trẻ chưa tường lẽ sắc không,

Xuân sang, hoa nở, rộn tơ ḷng.

Chúa Xuân nay đă thành quen mặt,

Nệm cỏ ngồi yên ngắm rụng hồng

   Xuân Muộn – Trần Nhân Tông

 

Như vậy, mùa Xuân là ǵ trong mỗi người học Phật chúng ta, phải chăng đó chỉ là một mùa trong bốn mùa, là quy luật của càn khôn, Đông qua th́ Xuân đến, hè tàn th́ Thu sang. Nếu chúng ta sống trong sự chọn lựa và so sánh th́ niềm vui của chúng ta sẽ mất đi khi Xuân tàn, nỗi buồn và băng giá sẽ ập đến khi Thu sang Đông về. Ở mỗi chúng ta cần thiết sự an lạc tự tại vĩnh cữu, xây dựng trong ta một mùa Xuân miên viễn. Dù Xuân đến hay Xuân đi, dù mùa hè hay Đông chúng ta vẫn luôn an lạc trong giải thoát, luôn tận hưởng hương vị của Đạo. Điều này đ̣i hỏi mỗi chúng ta cần có chánh kiến. Chánh kiến giúp chúng ta có cái nh́n không bị thiên lệch, đánh tan được mọi cố hữu, cố chấp và huyễn ảo. Nếu được như vậy trong mỗi chúng ta luôn ngự trị một sự tự tại an lạc xuyên suốt thời gian và không gian. Mùa Xuân ấy chính là mùa Xuân không phải của hoa tươi, không phải của ngoại cảnh, không phải của thời tiết tạo nên mà đó chính là thể tánh tṛn sáng như câu thơ dưới đây của Thiền Sư Thiền Lăo đă dạy:

Thúy trúc hoàng hoa phi ngoại cảnh

Bạch vân minh nguyệt lộ toàn chân

                                                                                      Thiền sư Thiền Lăo

 

 

 

Xuân Bất Diệt                                                                      Trùng Dương

          Ta ghé lại giữa trùng dương ảo mộng

          Lê bước hài hoa lác đác theo sau

          Chừ ngoảnh lại ngắm mai vàng bên núi

          Mới hay chăng Xuân có tự bao giờ.

 

          Xuân bất diệt Xuân thắm t́nh đạo vị

          Xuân thanh cao Xuân huyền diệu lung linh

          Ấy hương Xuân trong vô cùng miên viễn

          Trong vô vi trong ư đạo nhân t́nh.